KRÓTKA HISTORIA METEORYTU ORAZ JEGO BADAŃ

4,5 miliarda lat temu gdy tworzyło się Słońce, a wraz z nim Ziemia i inne planety Układu Słonecznego powstały również niewielkie skalne obiekty o rozmiarach od kilkuset metrów do 1000 km - planetoidy. Wśród nich znajdowała się jedna niezbyt szczególna i niezbyt duża. Była na tyle mała, że nie zdołała wytworzyć w swoim wnętrzu żelaznego jądra. Składała się ze skały i niewielkich metalowych fragmentów w nią wtopionych.

Zdjęcie typowej planetoidy - Eros.

Los nie był łaskawy dla tej planetoidy. Na skutek wielu zderzeń z pobratymcami została ona całkowicie rozbita i jedynie liczne fragmenty krążące nadal wokół Słońca świadczyły o jej istnieniu. Od czasu do czasu niektóre z nich wpadały na orbitę kolizyjną z Ziemią. Spory fragment spadł na pustynię w Arizonie tworząc znany Krater Meteorowy. 5000 lat temu kolejna bryła żelaza z owej planetoidy zbliżała się do Ziemi. 

Artystyczna wizja zbliżania sie meteorytu Morasko do Ziemi.

Bryła o rozmiarach 38m wtargnęła w atmosferę z prędkością 20 km/s. W czasie lotu rozgrzała się i zaczęła świecić. Większość bryły wyparowała podczas lotu. Mimo to aż 7000 ton materii planetoidy dotarło do powierzchni, wcześniej rozpadając się na liczne fragmenty. Największy z nich, o masie 4500 ton, wbił się w Ziemię z prędkością 500 m/s wywołując potężną eksplozję o sile 50 ton TNT. W jej wyniku powstał krater o średnicy 100m, który otoczony jest kilkumetrowym wałem ziemi . Sześć dalszych kawałków wybiło mniejsze kratery. Najmniejsze odłamki po prostu spadły na ziemię.

Bardzo szybko największe kratery wypełniły się wodą. Na ich dnie rozpoczęło się gromadzenie resztek roślin z okolicznego lasu.

W 1914 roku podczas budowania umocnień wojskowych w rejonie Moraska natrafiono na ponad 75 kg bryłę żelaza. Przeprowadzone badania wykazały, że to meteoryt ale nikt nie skojarzył go z kraterami znajdującymi się w okolicy. Dopiero w latach 70-tych wykonano serię kompleksowych badań terenu i choć przez dłuższy czas geografowie przekonywali, że kratery są zwykłymi jeziorami polodowcowymi ostatecznie stwierdzono (prawie na pewno) ich kosmiczne pochodzenie. Na podstawie osadów na dnie jezior udało się odtworzyć budowę lasu w momencie spadku meteorytu. Analiza pyłu meteorytowego w okolicy kraterów pozwoliła stwierdzić, że meteoroid podczas lotu przynajmniej dwa razy wybuchał rozpadając się na mniejsze fragmenty.

Przekrojony i wypolerowany fragment meteorytu Morasko.

Do dziś odnaleziono ok. 300 kg materii meteorytowej w okolicach kraterów Morasko, z których ponad 100 kg zaginęło. Największy zachowany fragment o masie 78 kg znajduje się w Zakładzie Biologii Rolnej i Leśnej PAN w Poznaniu. Ich analiza pozwoliła poznać warunki panujące we wnętrzu planetoidy sprzed ponad 4 miliardów lat.

By chronić rejon upadku meteorytu, który jest interesujący również ze względu na zachowaną tam roślinność i żyjące zwierzęta w roku 1976 utworzono rezerwat przyrody. Dzięki temu, że znajduje się on na terenie miasta Poznania można bez trudu się do niego dostać autobusem miejskim.